Dzień Świadomości Autyzmu

Dzień Świadomości Autyzmu

2 kwietnia obchodzimy Światowy Dzień Świadomości Autyzmu. Jako specjaliści wiemy, jak dużą wagę ma wczesne rozpoznanie tego zaburzenia dla dziecka i jego rodziców. Pomimo tego, że autyzm pojawia się u dziecka w bardzo wczesnym okresie życia, rozpoznawany jest najczęściej z kilkuletnim opóźnieniem. Z danych zebranych w Polsce wynika, że dzieje się to zazwyczaj miedzy 4 a 6 rokiem życia dziecka, a często jeszcze później. Nieprzygotowani do wychwytywania objawów autyzmu są lekarze pierwszego kontaktu, pediatrzy, a czasem nawet specjaliści – psycholodzy, pedagodzy, nauczyciele.
Jak często występuje autyzm, trochę historii.

Rozpowszechnienie autyzmu dziecięcego mieści się w przedziale od 0,7 do 20,7 na 10000. Zdecydowanie częściej chorują chłopcy niż dziewczynki. Autyzm dziecięcy jest całościowym zaburzeniem rozwojowym to znaczy, że ma wpływ na każdą sferę funkcjonowania dziecka. Charakteryzuje je nieprawidłowy lub upośledzony rozwój objawiający się nieumiejętnością nawiązywania relacji ze środowiskiem. Pierwszy medyczny opis tej choroby powstał w 1943 roku. Jego autorem był amerykański psychiatra Leo Kanner, który nadał jej nazwę od greckiego słowa “autos”, czyli “sam”. Dotyczy on szerokiego zakresu skomplikowanych zachowań: deficytów w rozumieniu i ekspresji języka, trudności w zakresie motorycznym i spostrzeżeń, wadliwego oceniania rzeczywistości i niezdolności do funkcjonowania w sytuacjach społecznych. Czasami po okresie całkowicie prawidłowego rozwoju, dziecko zaczyna się wycofywać lub traci nabyte umiejętności. Powody tego regresu nie są w pełni znane, szacuje się, że objaw ten towarzyszy jednemu na trzy przypadki dzieci dotkniętych zaburzeniem.
Jakie są przyczyny?

Wiedza o przyczynach występowania autyzmu wciąż pozostaje niepełna. Uwarunkowania są bardzo niejednoznaczne i nie można ich precyzyjnie określić, jednak badania potwierdzają, że znaczącą rolę w etiologii mają predyspozycje genetyczne. U dzieci autystycznych odkryto anomalie w móżdżku, układzie limbicznym i korze mózgowej. Zauważono również nieprawidłowości w poziomie niektórych neuroprzekaźników. Obalono natomiast tezę o tym, że autyzm spowodowany jest niedostępnością emocjonalną rodziców. Środowisko rodzinne, a także podjęcie odpowiedniej terapii mają za to wpływ na poziom funkcjonowania dziecka.
Jakie są objawy?

Współczesna psychologia i logopedia stoi przed zadaniem wypracowania narzędzia badawczego do diagnozy autyzmu w jego początkowej fazie. Celem jest stawiać taką diagnozę wobec dzieci między 16. a 20. miesiącem życia. Większość rodziców zauważa niepokojące sygnały w rozwoju dziecka w drugim roku jego życia i dopiero wówczas zaczyna poszukiwać pomocy. Diagnostyka bywa trudna, ponieważ nie tylko stwierdza się zmienny stopień nasilenia zaburzeń zachowania, komunikacji oraz zdolności intelektualnych, ale również zachowania pacjentów mogą się zmieniać wraz z wiekiem. Do ustalenia rozpoznania klasycznego autyzmu konieczne jest stwierdzenie nieprawidłowego lub upośledzonego rozwoju do ukończenia 3. roku życia. Trudności w interakcjach społecznych oraz opóźnienie ich rozwoju stanowią często najwcześniejszy objaw zaburzenia ze spektrum autyzmu, ale mogą być łatwe do przeoczenia. Brak wspólnego pola uwagi, czyli dziecko nie wykazuje zainteresowania, nie zwraca uwagi na obiekt zainteresowania innej osoby, nie patrzy w tą samą stronę, jest bardzo charakterystycznym objawem dla autyzmu. Dziecko wielokrotnie przywoływane nie reaguje na swoje imię, co budzi podejrzenie upośledzenia słuchu.

Niektóre dzieci z autyzmem mają problemy z tak zwaną nadwrażliwością. Dzieci autystyczne często nie reagują nawet na głośne dźwięki, czasem z pozoru wydaje się, że są głuche. Jednocześnie co do niektórych dźwięków wykazują nadwrażliwość, na przykład zasłaniają uszy, kiedy słyszą szczekanie psa. Bardzo często reagują na dźwięki mowy. Ludzie z autyzmem mają problemy z odfiltrowaniem szumu, który działa w tle. U wielu dzieci występuje nadmierna wrażliwość dotykowa: negatywna reakcja na mokre pieluchy, kąpiel, obcinanie paznokci i włosów. Bywa, że autyzm powiązany jest z upośledzeniem intelektualnym Niektóre dzieci przejawiają znaczne deficyty w zakresie wielu umiejętności poznawczych, ale są takie, które plasują się w normie lub posiadają zdolności ponad normę. Wysoki poziom intelektualny dziecka ma duży wpływ na możliwości polepszenia jego funkcjonowania.

Niedostosowany do okoliczności wyraz twarzy, w tym brak umiejętności uśmiechania się na widok innej osoby, oraz ograniczony zasób gestów, np. potrząsanie i kiwanie głową, kołysanie się, klaskanie, również należą do cech charakterystycznych. Osobom dotkniętym tym zaburzeniem brakuje umiejętności interpretowania stanów emocjonalnych innych osób. Nie mają one świadomości wpływu własnego zachowania na innych. Objawia się to czasami jako zachowanie nieodpowiednie do określonej sytuacji społecznej lub jako niestosowna reakcja na uczucia innych.

Często zaniepokojenie rodziców budzi brak oczekiwanych umiejętności językowych u dziecka. U niektórych dzieci z autyzmem mogą się nie rozwinąć wystarczające umiejętności komunikacji werbalnej, dzieci te zwykle nie wykorzystują także gestów oraz mimiki w celu komunikacji. Jeżeli dziecko komunikuje się za pomocą mowy, to sposób wypowiadania się jest często nietypowy, dziecko specyficznie wykorzystuje słowa lub zwroty. Charakterystyczne objawy obejmują również nietypową tonację, szybkość, głośność lub barwę głosu. Na przykład dzieci mówią monotonnym lub śpiewnym głosem. Specyficznym objawem są również tak zwane echolalie. Polegają one na dosłownym powtarzaniu zasłyszanych słów, np. od osoby dorosłej, z telewizji lub radia, odroczone następują po pewnym czasie od momentu pierwotnego ich usłyszenia. Wzajemna wymiana zdań w trakcie rozmowy z osobą dotkniętą zaburzeniem ze spektrum autyzmu jest raczej trudna, szczególnie jeżeli jej temat nie dotyczy zainteresowań danej osoby.

Autystów cechuje również wybiórczość i monotonia zainteresowań i form aktywności. Dzieci mogą być czymś zaabsorbowane, poświęcają nieadekwatnie dużo uwagi obiektom o dużej intensywności, np. błyszczącym przedmiotom, wytwarzającym określone dźwięki itp. Posiadają również wąskie, specyficzne zainteresowania.

Zmiany rozkładu dnia lub otoczenia często budzą u dziecka opór, nierzadko wywołując napady złości. Powszechnie spotykane stereotypie lub manieryzmy nie zawsze są widoczne przed ukończeniem 3. roku życia. Zachowania stereotypowe u osób z cięższą postacią choroby obejmują: machanie rękami, pstrykanie palcami, kołysanie się, uderzanie głową oraz kręcenie się wokół własnej osi.

Zaburzenia ze spektrum autyzmu są bardziej różnorodne i często występują w nim mniej specyficzne objawy. Dużo zależy od poziomu intelektualnego, poziomu zaburzenia dziecka. Dobrze rokujący czy osoby z Zespołem Aspergera prowadzą często normalne życie. Najważniejszą sprawą jest wczesna terapia, objęcie dziecka terapią logopedyczną, psychologiczną
Co robić jeśli podejrzewasz autyzm u swojego dziecka?

Niezwykle ważne jest, aby odpowiednio wcześnie zgłosić się do specjalisty. Może to być psychiatra, psycholog bądź neurolog – tak naprawdę diagnozę stawia się na podstawie badań i opinii różnych specjalistów. Często wykonywane są różne badania medyczne, aby wykluczyć podłoże chorobowe. Następnie dziecko powinno trafić do psychologa dziecięcego, najlepiej posiadającego doświadczenie w pracy z tego typu zaburzeniem, który na podstawie wywiadu z rodzicami, spotkań z dzieckiem, a także jego obserwacji postawi diagnozę. Z rozpoznaniem autyzmu można się starać o orzeczenie o niepełnosprawności, co jest pomocne jeśli chodzi o staranie się o dodatkowe środki pieniężne. Niestety terapia autyzmu nie jest refundowana, zatem nakłady na specjalistów są duże.

Wiele dzieci, u których wcześnie podjęto terapię mówi i całkiem sprawnie funkcjonują w społeczeństwie, dlatego warto podjąć ten trud.

Hanna Lernacińska