Nieśmiałość czy fobia społeczna? 5 znaków ostrzegawczych

Nie każdy dyskomfort w relacjach społecznych oznacza zaburzenie. Z drugiej strony, bagatelizowanie przewlekłego lęku może prowadzić do pogorszenia jakości życia. W praktyce terapeutycznej często spotyka się osoby, które latami nazywały swoje trudności zwykłą nieśmiałością, podczas gdy objawy wskazywały już na pełnoobjawową fobię społeczną. Jak odróżnić jedno od drugiego i kiedy warto poszukać wsparcia? Jakie są przyczyny lęków społecznych? Sprawdź.

Co to jest fobia społeczna?

Fobia społeczna, określana również jako zaburzenie lęku społecznego, to utrwalony i intensywny lęk przed sytuacjami, w których możemy być oceniani przez innych. Dotyczy m.in. wystąpień publicznych, rozmów z nieznajomymi, a nawet codziennych czynności, jak jedzenie w miejscu publicznym czy rozmowa telefoniczna.

W odróżnieniu od przejściowego stresu, charakterystycznego dla naturalnego lęku społecznego, fobia społeczna:

• jest długotrwała (utrzymuje się miesiącami lub latami),
• ma duże nasilenie,
• prowadzi do unikania sytuacji społecznych,
• znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie.

Jakie są fobie społeczne? 

Fobia społeczna może przybierać różne formy, w zależności od sytuacji wywołującej lęk. Najczęstsze rodzaje fobii społecznych obejmują:

• Publiczne wystąpienia: przemówienia, prezentacje, wystąpienia przed grupą.
• Interakcje z nieznajomymi: rozmowy w nowym towarzystwie, nawiązywanie kontaktów.
• Codzienne sytuacje: np. jedzenie w miejscu publicznym, korzystanie z toalety publicznej, rozmowy przez telefon.

Nieśmiałość a fobia społeczna – najważniejsze różnice

Nieśmiałość to cecha temperamentu i nie musi być problemem klinicznym. Osoba nieśmiała może odczuwać skrępowanie, ale zwykle jest w stanie działać mimo dyskomfortu.

W przypadku fobii społecznej sytuacja wygląda inaczej:

Jak zachowuje się osoba z fobią społeczną?

Osoba z fobią społeczną może unikać kontaktu wzrokowego, mówić cicho lub nieśmiało, nadmiernie kontrolować mowę ciała i mimikę, a w sytuacjach stresowych doświadczać silnych objawów fizjologicznych (pocenie się, drżenie rąk, przyspieszone tętno). Takie zachowania utrwalają lęk i powodują wycofanie społeczne.

Skutki nieleczenia – co się stanie, jeśli nie zaczniesz leczyć lęku społecznego?

Nieleczona fobia społeczna może prowadzić do poważnych konsekwencji, które wykraczają daleko poza chwilowy dyskomfort. Warto pamiętać, że choć wiele osób zastanawia się, czy fobia społeczna to choroba psychiczna, w klasyfikacjach diagnostycznych jest ona uznawana za jedno z zaburzeń lękowych, a więc stan wymagający uwagi i, w wielu przypadkach, profesjonalnego wsparcia.

Do najczęstszych skutków należą:

• izolacja społeczna: stopniowe wycofywanie się z relacji i sytuacji, które wywołują lęk społeczny; osoba ogranicza kontakty do minimum, co pogłębia poczucie osamotnienia;

• trudności zawodowe i edukacyjne: unikanie wystąpień, spotkań czy rozmów kwalifikacyjnych sprawia, że rozwój kariery zostaje zahamowany;

• rozwój współwystępujących zaburzeń, takich jak depresja – przewlekły stres i poczucie bezradności znacząco zwiększają ryzyko obniżenia nastroju;

• zwiększone ryzyko uzależnień: niektóre osoby próbują radzić sobie z napięciem poprzez alkohol lub inne substancje.

Jeśli przyjrzymy się bliżej temu, jakie są objawy lęku społecznego i jak wpływają one na codzienne funkcjonowanie, łatwo zauważyć mechanizm błędnego koła. Nasilające się objawy lęku społecznego (np. unikanie, napięcie, nadmierna samokontrola) prowadzą do coraz większego ograniczania aktywności. To z kolei wzmacnia przekonanie o własnej niekompetencji społecznej.

Sprawdź też poradnik na blogu Superego: Cierpisz na bezsenność? Poznaj możliwe przyczyny

Fobia społeczna – przyczyny

Z perspektywy klinicznej odpowiedź na pytanie, co to jest fobia społeczna i skąd się bierze, nigdy nie jest jednoznaczna. To zaburzenie rozwija się najczęściej w wyniku współdziałania kilku grup czynników: biologicznych, psychologicznych oraz środowiskowych. Warto je rozumieć, ponieważ pozwala to lepiej uchwycić, jakie są przyczyny lęku społecznego i dlaczego u jednej osoby trudności mijają, a u innej się utrwalają.

Przyczyny są złożone i zwykle obejmują kilka czynników:

• biologiczne – większa wrażliwość układu nerwowego,
• psychologiczne – niska samoocena, negatywne przekonania o sobie,
• środowiskowe – doświadczenia krytyki, odrzucenia lub zawstydzania,
• uczenie się – obserwowanie lękowych reakcji u bliskich.

Do czego prowadzi nieleczona fobia społeczna? 

Odpowiedź jest niestety jednoznaczna – do utrwalenia problemu. Im dłużej objawy się utrzymują, tym bardziej automatyczne stają się reakcje lękowe i strategie unikania. Z czasem osoba może nawet przestać podejmować próby zmiany, tracąc wiarę i nie wiedząc, jak pozbyć się lęku społecznego.

Dlatego tak ważne jest, żeby nie zwlekać z decyzją o wsparciu. Jeśli zastanawiasz się, do kogo iść z fobią społeczną, warto wiedzieć, że odpowiednio dobrana psychoterapia pozwala nie tylko zmniejszyć objawy, ale też zatrzymać rozwój powyższych konsekwencji. Jeżeli więc szukasz wsparcia, możesz rozważyć psychoterapię we Wrocławiu.

Jak leczyć fobię społeczną?

Najlepiej przebadaną i skuteczną formą pomocy jest psychoterapia poznawczo-behawioralna. Skupia się ona na:

• zmianie negatywnych przekonań,
• stopniowym oswajaniu sytuacji społecznych,
• pracy z reakcjami ciała i emocjami.

Zapraszamy również do konsultacji z psychiatrą we Wrocławiu prywatnie. W niektórych przypadkach pomocna może być także farmakoterapia (np. leki z grupy SSRI), szczególnie przy dużym nasileniu objawów. Pytanie ile leczy się fobię społeczną, nie ma jednej odpowiedzi: istotna jest systematyczność, odpowiednio dobrana metoda oraz wsparcie specjalisty.