Nerwica a zaburzenia lękowe

Nerwica a zaburzenia lękowe

Potocznie mówi się o nich „nerwica” – według klasyfikacji i w fachowej nomenklaturze są to zaburzenia lękowe lub zespół nerwicowy, obejmujące szerokie spektrum objawów. Zostały wyszczególnione w obowiązujących klasyfikacjach chorób ICD (International Classification of Disorders) oraz DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders). W ciągu ostatnich 20 lat mocno zmieniła się wiedza na temat zaburzeń nerwicowych. Jak przedstawiają się według klasyfikacji DSM i ICD, czym są i co warto wiedzieć o ogólnym zespole lękowym?

Zaburzenia lękowe – co to jest, objawy

Zaburzenia lękowe według ICD stanowi szeroka grupa zaburzeń psychicznych, których jednym z objawów jest silne uczucie lęku bądź strachu. Uczucia te mogą wywoływać dolegliwości fizyczne, takie jak nerwobóle, przyspieszone bicie serca, pocenie się, drżenie i wiele innych. Zaburzenia często towarzyszom depresji, zaburzeniom osobowości, czy uzależnieniom. Przyczyn upatruje się w kombinacji czynników genetycznych i środowiskowych.

Większość postaci zaburzeń nerwicowych związana jest z podłożem biologicznym i dają się leczyć lub łagodzić z pomocą terapii farmakologicznej. Postępowanie powinno obejmować też zmianę stylu życia oraz psychoterapię, a bez odpowiedniego leczenia zaburzenia lękowe mogą się nasilać, a także mają tendencję do utrwalania się, co utrudnia późniejsze postępowanie. W SUPER-ego mamy wykwalifikowanych specjalistów, którzy na co dzień pomagają osobom z zaburzeniami lękowymi.

Termin nerwica został wprowadzony do medycznego nazewnictwa już w XVII wieku, obecnie jednak jest pojęciem przestarzałym i nie używa się go w diagnostyce, ani w medycznej oraz psychologicznej nomenklaturze. Niemniej jednak wciąż pozostaje w powszechnym użyciu przez osoby niezwiązane z medycznym środowiskiem. Szerzej na ten temat pisaliśmy tutaj.

Zaburzenia lękowe i nerwicowe należą do grupy najczęściej występujących schorzeń psychicznych i stanowią spore wyzwanie dla współczesnej psychologii i psychiatrii. Ze względu na różnorodność objawów oraz przyczyn terapia jest złożona i wieloetapowa. Do zaburzeń nerwicowych można zaliczyć m.in. zespół lęku uogólnionego, fobie, zaburzenia lękowe, napady paniki, ostre reakcje na stres, zaburzenia lękowe pourazowe i wiele innych. Szczególną ich odmianą, mogącą mieć bardzo ostry przebieg są ataki paniki, które mogą być wyczerpujące psychicznie i fizycznie. Ataki paniki powinny być leczone u specjalisty, a skuteczność odpowiednio dobranej terapii wynosi nawet 90%.

Do zaburzeń nerwicowych zalicza się:

  • zaburzenia lękowe, w tym w postaci fobii,
  • zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne,
  • reakcje na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne,
  • zaburzenia dysocjacyjne,
  • zaburzenia występujące pod postacią somatyczną.

Zaburzenia lękowe – występowanie

Smutny człowiekZaburzenia lękowe dotykają średnio 5-10% populacji, są częstsze u kobiet niż u mężczyzn i są powszechne zarówno dla dorosłych, jak i u dzieci. Zaburzenia lękowe, głównie emocjonalne, dotyczą nawet 30% pacjentów zgłaszających się do ośrodków POZ. Niestety nawet 1/3 z tych zaburzeń pozostaje nierozpoznana. Ponad 10% pacjentów skarżących się na zaburzenia lękowe wykazuje manifestację somatyczną, a pacjenci z zaburzeniami lękowymi korzystają z pomocy medycznej nawet 7 razy częściej niż inni.

Zaburzenia lękowe wg DSM-5 i ICD-11

ICD-11 to jedenasta wersja Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych, obejmująca schorzenia i dolegliwości ze wszystkich obszarów medycyny, psychologii i psychiatrii, natomiast DSM-5 to piąta wersja klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Zbiory te są co pewien czas aktualizowane i uzupełniane o nową wiedzę. Klasyfikacje DSM i ICD wydawane są przez różne instytucje. ICD jest klasyfikacją europejską, natomiast DSM amerykańską. Mimo tego obie są do siebie podobne.

Klasyfikacja ICD-11 w porównaniu do klasyfikacji ICD-10 wnosi kilka istotnych zmian, jeżeli chodzi o zaburzenia nerwicowe. Podstawowe kwestie nie uległy zmianom, głównymi różnicami są formuły kodowania jednostek chorobowych, a zaburzenia nerwicowe wg ICD-11 zostały podzielone na mniejsze części.

Zaburzenia nerwicowe dzielą się na dysocjacyjne, lękowe i somatoformiczne‎, z czego interesujące nas w tym kontekście zaburzenia lękowe to:

    • Uogólnione zaburzenia lękowe
    • Zespół lęku panicznego
    • Agorafobia
    • Specyficzne postacie fobii
    • Fobia społeczna
    • Lęk separacyjny
    • Mutyzm wybiórczy

Leczenie i postępowanie z różnymi typami zaburzeń lękowych i nerwicowych może obejmować inne podejście. Klasyfikacje umożliwiają ujednolicenie i prawidłowe zakwalifikowanie poszczególnych objawów, co jest istotne ze względu na dobranie najlepszego sposobu postępowania. Z drugiej strony kwalifikacja pozostawia sporą swobodę, a koncepcja ogólnego zespołu nerwicowego jest pomocna w zrozumieniu znacznej grupy pacjentów z zaburzeniami nerwicowymi.

Bibliografia:

1. Janusz Heitzman, Bartosz Łoza, Wojciech Kosmowski, Klasyfikacja zaburzeń psychicznych

koncepcyjne założenia ICD-11, Psychiatria Polska Aktualności, 6/2011 s.941-950;

2. Andrzej Kokoszka, Hubert Krótkiewicz, Agata Rosati, Stanisław Oziemski, Krzysztof Staniszewski, Jacek Sochacki, Ogólny zespół nerwicowy — koncepcja i jej zastosowanie w praktyce klinicznej, Psychiatria w Praktyce Ogólnolekarskiej 2005, tom 5, nr 4, s.153-157;

3. Janusz Heitzman, Klasyfikacja ICD-11: Szanse i zagrożenia, podyplomie.pl 03.2014, (dostęp: 04.06.2021);