Accessibility tools panel
X

Rodzaje uzależnień – jakie są, skąd się biorą i do czego prowadzą?

Alkohol, hazard, gry, papierosy. Każdy z nich może stopniowo zdominować życie. Rodzaje uzależnień rozróżnia się przede wszystkim według tego, czy problem dotyczy substancji, czy powtarzanego zachowania. Jakie są ich przyczyny, objawy i skutki? 

Jakie są rodzaje uzależnień?

Główne grupy to uzależnienia od substancji i uzależnienia behawioralne. Szerzej o tym, czym jest uzależnienie, pisaliśmy wcześniej. Tutaj skupmy się na jego formach.

Uzależnienia od substancji psychoaktywnych

Obejmują m.in. uzależnienie od alkoholu, nikotyny, opioidów i innych narkotyków oraz niektórych leków. Uzależnienia od leków mogą dotyczyć środków uspokajających; przyjmowanie leku zgodnie z zaleceniami nie oznacza jednak uzależnienia. Uzależnienia od narkotyków różnią się przebiegiem zależnie od substancji. Więcej przeczytasz we wpisach o pierwszych objawach alkoholizmu i rzucaniu palenia.

Uzależnienia behawioralne

Dotyczą powtarzanego działania mimo szkód. Uznanymi rozpoznaniami są zaburzenia związane z hazardem i graniem w gry. Gdy szukamy przykładów uzależnień behawioralnych, często pojawiają się również określenia uzależnienie od telefonu i uzależnienie od internetu. Sam czas przed ekranem nie przesądza jednak o diagnozie. Liczą się utrata kontroli i wpływ na życie. Więcej we wpisach o telefonie oraz internecie. Także określenia uzależnienie od słodyczy i uzależnienie emocjonalne nie są nazwami tych samych rozpoznań co hazard czy granie.

Uzależnienie psychiczne a fizyczne – czym się różnią?

Uzależnienie psychiczne oznacza silną potrzebę sięgnięcia po substancję lub powtórzenia zachowania. Przykładem może być uporczywe myślenie o grze albo alkoholu mimo prób ograniczenia ich miejsca w życiu. Zależność fizyczna wiąże się z przystosowaniem organizmu do substancji i możliwymi objawami po jej odstawieniu. Oba aspekty mogą współistnieć. Uzależnienie krzyżowe to węższy termin farmakologiczny: podobnie działająca substancja może łagodzić objawy odstawienia innej. Nie oznacza po prostu dwóch nałogów.

uzależnienia behawioralne

Skąd biorą się uzależnienia? Przyczyny i czynniki ryzyka

Przyczyny uzależnień są złożone. Znaczenie mogą mieć podatność biologiczna, stres, trudności psychiczne, doświadczenia życiowe i dostępność używki. Mechanizm uzależnienia obejmuje m.in. uczenie się, że substancja lub czynność daje szybką ulgę. Zwrot uzależnienie od dopaminy jest mylący: dopamina uczestniczy w pracy układu nagrody, lecz nie stanowi osobnej diagnozy. Nie każdy przechodzi te same fazy uzależnienia.

Jak rozpoznać uzależnienie? Objawy i sygnały ostrzegawcze

Jak rozpoznać uzależnienie? Niepokoją utrata kontroli, nieudane próby ograniczenia i kontynuowanie zachowania mimo szkód. Wśród objawów uzależnienia warto zauważyć także to, czy używka lub czynność wypiera sen, obowiązki i relacje. Tolerancja i objawy odstawienia mogą wystąpić przy części substancji, ale nie są konieczne do rozpoznania każdego problemu. Ocena należy do specjalisty.

Jakie są skutki uzależnień i do czego mogą prowadzić?

Skutki uzależnień zależą od ich rodzaju i nasilenia. Mogą obejmować pogorszenie zdrowia fizycznego i psychicznego, konflikty rodzinne oraz utratę zaufania. Zdarzają się zaniedbania w nauce lub pracy, długi i wycofanie z relacji. Do czego prowadzi uzależnienie u konkretnej osoby, nie da się przewidzieć na podstawie samej nazwy problemu.

Czy każde uzależnienie wymaga leczenia? Gdzie szukać pomocy?

Nie każda intensywna aktywność jest uzależnieniem, ale utrata kontroli i szkody uzasadniają konsultację. Wiele osób uważa, że uzależnienie dotyczy tylko alkoholu i narkotyków. Inne formy bywają przez to bagatelizowane. Uzależnienia nie są oznaką słabej woli. Dobór pomocy zależy od problemu i stanu zdrowia. Jeśli masz wątpliwości, poznaj ofertę Terapii uzależnień w SUPER-ego we Wrocławiu i umów konsultację.

uzależnienia od substancji

Rodzaje uzależnień – najczęściej zadawane pytania

Od czego można się uzależnić?

Od substancji, np. alkoholu i nikotyny, oraz od niektórych zachowań, zwłaszcza hazardu i grania. Nie każda przyjemna czynność może być uzależnieniem w sensie medycznym.

Jakie są najczęstsze rodzaje uzależnień?

Często spotykane są problemy związane z alkoholem i nikotyną. Inne ważne typy uzależnień to zaburzenia związane z hazardem i graniem; częstość zależy od badanej grupy.

Czy można być uzależnionym od kilku rzeczy jednocześnie?

Tak. Problemy dotyczące kilku substancji lub zachowań mogą współwystępować. Nie należy automatycznie nazywać tego uzależnieniem krzyżowym.

Czy uzależnienie zawsze wiąże się z objawami fizycznymi?

Nie. Brak objawów odstawienia nie wyklucza utraty kontroli i powtarzania zachowania mimo szkód.

Czy uzależnienie może rozwinąć się u dziecka lub nastolatka?

Tak, ale samo korzystanie ze smartfona albo granie nie oznacza uzależnienia. Znaczenie ma wpływ zachowania na codzienne życie; ocenę przeprowadza specjalista.

Zobacz także

Zdrowa dieta dla mózgu – co jeść, aby wspierać pamięć, koncentrację i sprawność umysłową?

Zdrowa dieta dla mózgu nie zaczyna się od żadnych super produktów ani „kapsułki” na pamięć. Liczy się to, co regularnie trafia na talerz: wystarczająca ilość jedzenia, ...
więcej »

Alkoholizm – pierwsze objawy uzależnienia od alkoholu. Jak rozpoznać problem?

Objawy alkoholizmu nie zawsze są łatwe do zauważenia. Problem nie musi oznaczać codziennego picia, zaniedbywania pracy czy wyraźnych zmian w wyglądzie. Jednym z pierwszych sygnałów może ...
więcej »

Jak rzucić palenie papierosów? Objawy odstawienia nikotyny i sposoby radzenia sobie z głodem nikotynowym

Ręka sięga po papierosa, zanim zdążysz pomyśleć: po kawie, w drodze do pracy albo w trudnej rozmowie. Jak rzucić palenie, gdy papieros stał się częścią tylu ...
więcej »

Rodzaje uzależnień – jakie są, skąd się biorą i do czego prowadzą?

Alkohol, hazard, gry, papierosy. Każdy z nich może stopniowo zdominować życie. Rodzaje uzależnień rozróżnia się przede wszystkim według tego, czy problem dotyczy substancji, czy powtarzanego zachowania. ...
więcej »

Anoreksja – co to jest, jakie daje objawy i jak ją leczyć?

Anoreksja nie zawsze zaczyna się od widocznej utraty masy ciała. Najpierw może pojawić się pomijanie posiłków, lęk przed przytyciem lub ćwiczenie mimo zmęczenia. Bliscy widzą zmianę ...
więcej »

Bulimia – co to jest, jakie daje objawy i jak ją leczyć?

Bulimia może rozwijać się u osoby, której wygląd nie budzi obaw. Na co dzień pracuje lub chodzi do szkoły, ale w samotności doświadcza napadów objadania się, ...
więcej »

Zaburzenia odżywiania – rodzaje, objawy, przyczyny i leczenie

„Zjem później”. „Muszę zasłużyć na posiłek”. „Tym razem na pewno uda mi się przestać”. Takie myśli mogą pojawić się u osoby, która z zewnątrz wygląda na ...
więcej »

Mózg kobiety i mężczyzny – czy naprawdę działamy inaczej? Co mówi współczesna nauka

Mózg kobiety i mężczyzny od lat fascynuje naukowców, psychologów i wszystkie osoby zainteresowane tym, dlaczego ludzie inaczej reagują na emocje, stres, konflikty czy bliskość w relacjach. ...
więcej »

Proszę obrócić urządzenie