Rodzaje uzależnień – jakie są, skąd się biorą i do czego prowadzą?
Alkohol, hazard, gry, papierosy. Każdy z nich może stopniowo zdominować życie. Rodzaje uzależnień rozróżnia się przede wszystkim według tego, czy problem dotyczy substancji, czy powtarzanego zachowania. Jakie są ich przyczyny, objawy i skutki?
Jakie są rodzaje uzależnień?
Główne grupy to uzależnienia od substancji i uzależnienia behawioralne. Szerzej o tym, czym jest uzależnienie, pisaliśmy wcześniej. Tutaj skupmy się na jego formach.
Uzależnienia od substancji psychoaktywnych
Obejmują m.in. uzależnienie od alkoholu, nikotyny, opioidów i innych narkotyków oraz niektórych leków. Uzależnienia od leków mogą dotyczyć środków uspokajających; przyjmowanie leku zgodnie z zaleceniami nie oznacza jednak uzależnienia. Uzależnienia od narkotyków różnią się przebiegiem zależnie od substancji. Więcej przeczytasz we wpisach o pierwszych objawach alkoholizmu i rzucaniu palenia.
Uzależnienia behawioralne
Dotyczą powtarzanego działania mimo szkód. Uznanymi rozpoznaniami są zaburzenia związane z hazardem i graniem w gry. Gdy szukamy przykładów uzależnień behawioralnych, często pojawiają się również określenia uzależnienie od telefonu i uzależnienie od internetu. Sam czas przed ekranem nie przesądza jednak o diagnozie. Liczą się utrata kontroli i wpływ na życie. Więcej we wpisach o telefonie oraz internecie. Także określenia uzależnienie od słodyczy i uzależnienie emocjonalne nie są nazwami tych samych rozpoznań co hazard czy granie.
Uzależnienie psychiczne a fizyczne – czym się różnią?
Uzależnienie psychiczne oznacza silną potrzebę sięgnięcia po substancję lub powtórzenia zachowania. Przykładem może być uporczywe myślenie o grze albo alkoholu mimo prób ograniczenia ich miejsca w życiu. Zależność fizyczna wiąże się z przystosowaniem organizmu do substancji i możliwymi objawami po jej odstawieniu. Oba aspekty mogą współistnieć. Uzależnienie krzyżowe to węższy termin farmakologiczny: podobnie działająca substancja może łagodzić objawy odstawienia innej. Nie oznacza po prostu dwóch nałogów.

Skąd biorą się uzależnienia? Przyczyny i czynniki ryzyka
Przyczyny uzależnień są złożone. Znaczenie mogą mieć podatność biologiczna, stres, trudności psychiczne, doświadczenia życiowe i dostępność używki. Mechanizm uzależnienia obejmuje m.in. uczenie się, że substancja lub czynność daje szybką ulgę. Zwrot uzależnienie od dopaminy jest mylący: dopamina uczestniczy w pracy układu nagrody, lecz nie stanowi osobnej diagnozy. Nie każdy przechodzi te same fazy uzależnienia.
Jak rozpoznać uzależnienie? Objawy i sygnały ostrzegawcze
Jak rozpoznać uzależnienie? Niepokoją utrata kontroli, nieudane próby ograniczenia i kontynuowanie zachowania mimo szkód. Wśród objawów uzależnienia warto zauważyć także to, czy używka lub czynność wypiera sen, obowiązki i relacje. Tolerancja i objawy odstawienia mogą wystąpić przy części substancji, ale nie są konieczne do rozpoznania każdego problemu. Ocena należy do specjalisty.
Jakie są skutki uzależnień i do czego mogą prowadzić?
Skutki uzależnień zależą od ich rodzaju i nasilenia. Mogą obejmować pogorszenie zdrowia fizycznego i psychicznego, konflikty rodzinne oraz utratę zaufania. Zdarzają się zaniedbania w nauce lub pracy, długi i wycofanie z relacji. Do czego prowadzi uzależnienie u konkretnej osoby, nie da się przewidzieć na podstawie samej nazwy problemu.
Czy każde uzależnienie wymaga leczenia? Gdzie szukać pomocy?
Nie każda intensywna aktywność jest uzależnieniem, ale utrata kontroli i szkody uzasadniają konsultację. Wiele osób uważa, że uzależnienie dotyczy tylko alkoholu i narkotyków. Inne formy bywają przez to bagatelizowane. Uzależnienia nie są oznaką słabej woli. Dobór pomocy zależy od problemu i stanu zdrowia. Jeśli masz wątpliwości, poznaj ofertę Terapii uzależnień w SUPER-ego we Wrocławiu i umów konsultację.

Rodzaje uzależnień – najczęściej zadawane pytania
Od czego można się uzależnić?
Od substancji, np. alkoholu i nikotyny, oraz od niektórych zachowań, zwłaszcza hazardu i grania. Nie każda przyjemna czynność może być uzależnieniem w sensie medycznym.
Jakie są najczęstsze rodzaje uzależnień?
Często spotykane są problemy związane z alkoholem i nikotyną. Inne ważne typy uzależnień to zaburzenia związane z hazardem i graniem; częstość zależy od badanej grupy.
Czy można być uzależnionym od kilku rzeczy jednocześnie?
Tak. Problemy dotyczące kilku substancji lub zachowań mogą współwystępować. Nie należy automatycznie nazywać tego uzależnieniem krzyżowym.
Czy uzależnienie zawsze wiąże się z objawami fizycznymi?
Nie. Brak objawów odstawienia nie wyklucza utraty kontroli i powtarzania zachowania mimo szkód.
Czy uzależnienie może rozwinąć się u dziecka lub nastolatka?
Tak, ale samo korzystanie ze smartfona albo granie nie oznacza uzależnienia. Znaczenie ma wpływ zachowania na codzienne życie; ocenę przeprowadza specjalista.
