Zaburzenia ze spektrum autyzmu. Autyzm i zespół Aspergera

Zaburzenia ze spektrum autyzmu. Autyzm i zespół Aspergera

Autyzm jest zaburzeniem rozwijającym się na wczesnym etapie życia. Dotyczy funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego, a ponieważ może objawiać się w różny sposób i mieć zróżnicowany stopień nasilenia, używa się ogólnego określenia – zaburzenia ze spektrum autyzmu.

Spektrum autyzmu

spektrum autyzmu symbolDiagnoza autyzmu nie jest prosta, zaburzenie to może przybierać różne formy i jest jednym z wyzwań, jeżeli chodzi o współczesne zaburzenia psychiczne. Do spektrum autystycznego (ASD) należą zaburzenia neurorozwojowe, charakteryzujące się długotrwałymi problemami w tworzeniu i utrzymywaniu relacji międzyludzkich, kłopotami w komunikacji i określonymi wzorcami zachowań. Sprowadza się to do upośledzenia funkcjonowania w różnych obszarach życia. Nie zawsze na pierwszy rzut oka da się rozpoznać autyzm, gdyż wiele ze zmian jest na tyle delikatnych, że część dorosłych ma pewne cechy autystyczne i nawet o tym nie wie.

Do zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD) należą: autyzm dziecięcy, autyzm atypowy, zespół Aspergera, dziecięce zaburzenia dezintegracyjne i całościowe zaburzenie rozwoju (autyzm wysokofunkcjonujący, zaburzenia semantyczno-prgamatyczne, zespół wielu zaburzeń rozwojowych, hiperleksja), zgodnie z klasyfikacją opracowana przez Światową Organizację Zdrowia ICD.

Co to jest autyzm?

Mówiąc o autyzmie najczęściej mamy na myśli ten dziecięcy. Choć obecnie nie jest już samodzielną jednostką, a termin został zastąpiony omawianym wcześniej spektrum autyzmu, nadal funkcjonuje w powszechnym użyciu. Podstawowe objawy autyzmu to zaburzenia komunikacji, interakcji społecznych i wykazywanie specyficznych zachowań. Mogą ujawniać się już w bardzo wczesnym wieku, ale równie dobrze przez długi czas mogą być niezauważalne.

Kluczowe zachowania charakterystyczne dla autyzmu to:

  • problemy z rozumieniem czyichś uczuć i przekonań,
  • sztywność w komunikacji, problemy ze zrozumieniem sytuacji towarzyskich i z kontaktami międzyludzkimi,
  • wybiórczość bodźców, która wiąże się z reagowaniem tylko na niektóre z nich,
  • niezdolność do podzielnej uwagi i stres wynikający z nadmiaru bodźców występujących jednocześnie,
  • problemy w komunikacji,
  • dosłowność w posługiwaniu się językiem,
  • trudności z abstrakcyjnymi zabawami.

Powyższe zachowania to typowe objawy autyzmu, jednak to nie oznacza, że jedyne. Co więcej, każde dziecko z zaburzeniami ze spektrum autyzmu może wykazywać inne odchylenia, a u jednego dziecka będą dominowały problemy z komunikacją, podczas gdy inne będzie przejawiało nietypowe zachowania, a jeszcze inne będzie silnie ograniczone pod względem emocjonalnym. Autyzm jest więc połączeniem wielu problemów, które nie zawsze ujawniają się z całą mocą i od razu.

Pierwsze objawy autyzmu przeważnie obserwowane są już w wieku niemowlęcym, ale u części dzieci problemy zaczynają się dopiero po kilku miesiącach, a nawet po kilku latach po urodzeniu. Wciąż trwają badania nad przyczynami autyzmu, wiadomo, że dużą rolę odgrywa genetyka, schorzenia neurologiczne, komplikacje w ciąży i w okresie okołoporodowym, czy przyjmowanie w ciąży szkodliwych substancji.

Zespół Aspergera – co to jest?

zespół aspergera rzeźbaWśród zaburzeń ze spektrum autyzmu warto zwrócić uwagę na inne, często notowane zaburzenie – zespół Aspergera. To przypadłość o objawach podobnych do autyzmu, jednak ukierunkowane przede wszystkim na ograniczenie relacji społecznych. U osób z zespołem Aspergera występują deficyty w umiejętnościach społecznych i w użyciu języka do potrzeb komunikacji. Wśród objawów zespołu Aspergera można wymienić też:

  • problemy z okazywaniem przywiązania,
  • niezdolność do naprzemiennego uczestniczenia w interakcjach,
  • brak emocjonalnego dostrojenia do emocji okazywanych przez inną osobę,
  • niedostosowywanie mimiki twarzy do sytuacji.

Dzieci z zespołem Aspergera mogą zachowywać się w sposób zbliżony do autystycznych, albo żyć zupełnie normalnie. Często mają bardzo dobre zdolności poznawcze wysoki iloraz inteligencji, ale wykazują trudności w relacjach społecznych, co bywa interpretowane jako zachowania o negatywnym charakterze.

Spektrum autyzmu – diagnoza i terapia

Ponieważ zaburzenia ze spektrum autyzmu mogą mieć różne formy i nasilenie, diagnoza nie jest łatwa i wymaga specjalistycznego podejścia. Wczesne wykrycie ASD umożliwia podjęcie skutecznych działań i wdrożenie terapii, trzeba mieć jednak świadomość, że jest to proces mozolny i długotrwały, jednak w większości przypadków dający dobre efekty. Diagnozą zaburzeń ze spektrum autyzmu zajmuje się psychiatra dziecięcy, psycholog, pedagog oraz logopeda.

W Dolnośląskim Centrum Psychiatrii i Psychoterapii SUPER-ego zajmujemy się diagnozą zaburzeń ze spektrum autyzmu i pomagamy rodzicom w działaniach terapeutycznych. Mimo iż na autyzm nie ma leku, to dostępnych jest wiele metod terapii wspierających poprawę zdolności komunikacyjnych i interpersonalnych u dzieci z ASD.