Accessibility tools panel
X

Rodzaje zaburzeń osobowości – co warto wiedzieć?

Każdy człowiek ma „osobowość” – to wszystkie cechy psychiczne oraz dyspozycje ukształtowane, dziedziczne i wynikające z wpływu środowiska. Jest to cecha, która stanowi o nas samych, o tym kim jesteśmy; tworzy poczucie tożsamości i bycia sobą. W wyniku wystąpienia pewnych sytuacji może dojść do zaburzeń osobowości i zmiany postrzegania samego siebie oraz świata. Co warto wiedzieć o zaburzeniach osobowości? Czym są i z czego wynikają?

Zaburzenia osobowości – czym są?

O ile większość problemów natury psychiatrycznej ma charakter przemijający, o tyle zaburzenia struktury osobowości człowieka i związane z tym zmiany mają charakter trwały, a konsekwencje wpływają na różne dziedziny życia. Zaburzenia osobowości to obecność trwałych cech i utrwalonych wzorców postępowania, zachowania i funkcjonowania w społeczeństwie.

Zaburzenia osobowości można określić jako ogólny i nieefektywny wzór funkcjonowania, który jest niezgodny ze standardem. Objawy często wpływają na każdy aspekt życia, sprawiają że człowiek doświadcza cierpienia, a sposób w jaki postrzega siebie, nie pozwala mu się cieszyć życiem i utrudnia lub uniemożliwia funkcjonowanie. Zaburzeniom osobowości mogą towarzyszyć dodatkowe problemy, takie jak depresja, zespoły lękowe, uzależnienia, zaburzenia odżywiania.

Zaburzenia osobowości mogą powodować niekorzystne następstwa dla zdrowia lub życia danej osoby. Reprezentują skrajne lub znaczące odmienności w porównaniu z przyjętym sposobem postrzegania, myślenia i odczuwania. Mogą obejmować wiele zakresów funkcjonowania psychologicznego.

Cechy pozwalające na wyróżnienie zaburzeń osobowości. Rodzaje

Istnieje zestaw cech, na podstawie których można rozróżnić, czy mamy do czynienia z zaburzeniami osobowości, czy z innym rodzajem zaburzeń. Są to:

  • Cecha musi być trwała i głęboko zakorzeniona u tej osoby.
  • Osoba charakteryzuje się małą elastycznością w zakresie określonych cech – w różnych okolicznościach zachowuje się tak samo lub w podobny niezgodny ze standardami sposób.
  • Cechy te są skrajne i często przerysowane w porównaniu z normą.
  • Przejawiają się w sposobie postrzegania rzeczywistości, w myśleniu, emocjach i stosunku do siebie oraz innych ludzi.
  • Mają szczególne znaczenie w kontaktach międzyludzkich, często utrudniają lub ograniczają je, prowadząc do niszczenia relacji.
  • Tworzą wzorzec zachowania i postępowania, a nie są jedynie pojedynczymi zachowaniami.
  • Cechy te związane są ze strukturą charakteru u danej osoby i nie są jedynie przemijającym epizodem choroby psychicznej.
  • Wzorzec charakteru pojawia się wraz z dojrzewaniem człowieka i trwa w ciągu życia, nie słabnąc z czasem.
  • Charakter oraz zachowania takiej osoby postrzegane są jako zaburzone i odstępujące od normy. Powoduje to nieprawidłowości w funkcjonowaniu osobistym i w relacjach z innymi ludźmi.

Typy zaburzeń osobowości

Zgodnie z obowiązującą klasyfikacją, wyróżnia się kilka głównych typów zaburzeń osobowości.

Zaburzenia osobowości (rodzaje) wg klasyfikacji DSM-V dzielą się na:

Osobowość paranoiczna – charakteryzuje się nieufnością i podejrzliwością wobec innych ludzi ze względu na interpretowanie zachowań jako wrogie.

Osobowość schizoidalna – charakteryzuje się oderwaniem od rzeczywistości, wycofaniem z relacji społecznych oraz ograniczoną ekspresją emocjonalną.

Osobowość schizotypowa – charakteryzuje się dolegliwym poczuciem dyskomfortu w bliskich związkach, występującymi zaburzeniami poznawczymi, ekscentrycznością w zachowaniu.

Osobowość borderline – charakteryzuje się niestabilnością w związkach interpersonalnych, niestałością obrazu siebie, znaczną impulsywnością.

Osobowość histrioniczna – charakteryzuje się nadmierną emocjonalnością oraz zabieganiem o uwagę innych.

Osobowość narcystyczna – charakteryzuje się pretensjonalnością i potrzebą bycia podziwianym przez innych, a przy tym brakiem empatii.

Osobowość obsesyjno-kompulsywna – charakteryzuje się zaabsorbowaniem uporządkowaniem, perfekcjonizmem i potrzebą kontroli.

Osobowość unikająca – charakteryzuje się zahamowaniami społecznymi, poczuciem nieadekwatności i nadwrażliwością na negatywną ocenę.

Osobowość zależna – charakteryzuje się uległością i nadmiernym przywiązaniem w relacjach interpersonalnych, wynikającą z przesadnej potrzeby bycia zaopiekowanym.

Zaburzenia osobowości bliżej nieokreślone – stwierdza się je gdy zachowania spełniają kryteria zaburzeń osobowości oraz obecne są cechy kilku zaburzeń lub stwierdza się objawy nieujęte w ogólnej klasyfikacji.

Leczenie zaburzeń osobowościTerapia jest złożona i wykorzystuje się wiele różnych metod, m.in.: terapię dialektyczno-bekawioralną, poznawczo-behawioralną, schematów, skoncentrowaną polegającą na przeniesieniu, programy psychoedukacyjne i wiele innych. Wiele zależy od tego, z jakim rodzajem zaburzeń osobowości mamy do czynienia oraz jakie są przyczyny występowania zaburzeń osobowości. W Dolnośląskim Centrum Psychiatrii i Psychoterapii SUPER-ego prowadzimy diagnostykę, psychoterapie oraz zajęcia dla osób z zaburzeniami osobowości. Zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą.

Bibliografia:

1. Sławomir Murawiec, Paweł Brudkiewicz, Zaburzenia osobowości, mp.pl dla pacjentów, 09.08.2012, (dostęp: 04.06.2021);

2. ICD-10. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne Vesalius. Instytut Psychiatrii i Neurologii. Kraków, Warszawa 2000

3. Tomasz Gajda, Małgorzata Kostecka, Zaburzenia osobowości – jak je rozumieć i jak leczyć. Perspektywa psychodynamiczna, Psychoterapia 1 (144) 2008, s. 17–25

Zobacz także

Warsztaty dla dorosłych 2024!

Serdecznie zapraszamy do udziału w warsztatach dla dorosłych, które są organizowane przez Fundację PozyTYwka i jej wieloletnich współpracowników, a finansowane z budżetu miasta Wrocław. W tegorocznej ...
więcej »

Zaburzenia integracji sensorycznej – skąd się biorą i jak je leczyć?

Zaburzenia integracji sensorycznej (SI) stanowią wyzwanie, które coraz częściej stawiają przed nami różnorodne grupy wiekowe – od dzieci po dorosłych. Ponieważ zaburzenia integracji sensorycznej mogą znacząco ...
więcej »

Terapia skoncentrowana na przeniesieniu (TFP). Czym jest i dla kogo jest przeznaczona? 

Terapia skoncentrowana na przeniesieniu (TFP), znana również jako terapia Kernberga jest zaawansowaną formą terapii psychodynamicznej. Jest ona szczególnie skuteczna w leczeniu zaburzeń osobowości, w tym zaburzenia ...
więcej »

Przebodźcowanie dziecka i osoby dorosłej – objawy i wpływ na psychikę

Nadmiar bodźców, które docierają do nas każdego dnia, może mieć poważne konsekwencje dla psychiki i ogólnego samopoczucia. W tym wpisie wyjaśniamy, czym jest przebodźcowanie dziecka oraz ...
więcej »

Overthinking, czyli nadmierne myślenie. Jak sobie radzić?

Jak przestać nadmiernie myśleć? Overthinking to nie tylko przesadna analiza sytuacji czy problemów, ale także stan umysłu, który może prowadzić do chronicznego stresu, lęków i trudności ...
więcej »

FOMO, czyli strach przed tym, co nas omija. Czy to choroba?

FOMO (fear of missing out) szczególnie daje się we znaki w dobie, gdy informacje napływają do nas szybciej niż kiedykolwiek. Dziś życie społeczne odbywa się w ...
więcej »

Zaburzenia dysocjacyjne – odmiany, objawy, leczenie

Zaburzenia dysocjacyjne wydają się tematem tajemniczym i skomplikowanym. Jednak zrozumienie tego, na czym polega dysocjacja w psychologii, jakie są jej objawy i sposoby leczenia, jest kluczowe ...
więcej »

Kryzys wieku średniego – kiedy się zaczyna, ile trwa, co robić?

Kryzys wieku średniego u mężczyzn, jak i u kobiet to temat, który wzbudza często wiele emocji i skłania do głębszych refleksji. Dla niektórych jest to okres, ...
więcej »

Syndrom Piotrusia Pana – przyczyny, objawy, pomoc

Syndrom Piotrusia Pana to zjawisko, które w dzisiejszym społeczeństwie budzi coraz większe zainteresowanie, zarówno wśród psychologów, jak i osób zmagających się z trudnościami dorosłości. Choć większość ...
więcej »

Proszę obrócić urządzenie