Rodzaje zaburzeń osobowości – co warto wiedzieć?

Każdy człowiek ma „osobowość” – to wszystkie cechy psychiczne oraz dyspozycje ukształtowane, dziedziczne i wynikające z wpływu środowiska. Jest to cecha, która stanowi o nas samych, o tym kim jesteśmy; tworzy poczucie tożsamości i bycia sobą. W wyniku wystąpienia pewnych sytuacji może dojść do zaburzeń osobowości i zmiany postrzegania samego siebie oraz świata. Co warto wiedzieć o zaburzeniach osobowości? Czym są i z czego wynikają?

Zaburzenia osobowości – czym są?

O ile większość problemów natury psychiatrycznej ma charakter przemijający, o tyle zaburzenia struktury osobowości człowieka i związane z tym zmiany mają charakter trwały, a konsekwencje wpływają na różne dziedziny życia. Zaburzenia osobowości to obecność trwałych cech i utrwalonych wzorców postępowania, zachowania i funkcjonowania w społeczeństwie.

Zaburzenia osobowości można określić jako ogólny i nieefektywny wzór funkcjonowania, który jest niezgodny ze standardem. Objawy często wpływają na każdy aspekt życia, sprawiają że człowiek doświadcza cierpienia, a sposób w jaki postrzega siebie, nie pozwala mu się cieszyć życiem i utrudnia lub uniemożliwia funkcjonowanie. Zaburzeniom osobowości mogą towarzyszyć dodatkowe problemy, takie jak depresja, zespoły lękowe, uzależnienia, zaburzenia odżywiania.

Zaburzenia osobowości mogą powodować niekorzystne następstwa dla zdrowia lub życia danej osoby. Reprezentują skrajne lub znaczące odmienności w porównaniu z przyjętym sposobem postrzegania, myślenia i odczuwania. Mogą obejmować wiele zakresów funkcjonowania psychologicznego.

Cechy pozwalające na wyróżnienie zaburzeń osobowości. Rodzaje

Istnieje zestaw cech, na podstawie których można rozróżnić, czy mamy do czynienia z zaburzeniami osobowości, czy z innym rodzajem zaburzeń. Są to:

• Cecha musi być trwała i głęboko zakorzeniona u tej osoby.
• Osoba charakteryzuje się małą elastycznością w zakresie określonych cech – w różnych okolicznościach zachowuje się tak samo lub w podobny niezgodny ze standardami sposób.
• Cechy te są skrajne i często przerysowane w porównaniu z normą.
• Przejawiają się w sposobie postrzegania rzeczywistości, w myśleniu, emocjach i stosunku do siebie oraz innych ludzi.
• Mają szczególne znaczenie w kontaktach międzyludzkich, często utrudniają lub ograniczają je, prowadząc do niszczenia relacji.
• Tworzą wzorzec zachowania i postępowania, a nie są jedynie pojedynczymi zachowaniami.
• Cechy te związane są ze strukturą charakteru u danej osoby i nie są jedynie przemijającym epizodem choroby psychicznej.
• Wzorzec charakteru pojawia się wraz z dojrzewaniem człowieka i trwa w ciągu życia, nie słabnąc z czasem.
• Charakter oraz zachowania takiej osoby postrzegane są jako zaburzone i odstępujące od normy. Powoduje to nieprawidłowości w funkcjonowaniu osobistym i w relacjach z innymi ludźmi.

Typy zaburzeń osobowości

Zgodnie z obowiązującą klasyfikacją, wyróżnia się kilka głównych typów zaburzeń osobowości.

Zaburzenia osobowości (rodzaje) wg klasyfikacji DSM-V dzielą się na:

– Osobowość paranoiczna – charakteryzuje się nieufnością i podejrzliwością wobec innych ludzi ze względu na interpretowanie zachowań jako wrogie.

– Osobowość schizoidalna – charakteryzuje się oderwaniem od rzeczywistości, wycofaniem z relacji społecznych oraz ograniczoną ekspresją emocjonalną.

– Osobowość schizotypowa – charakteryzuje się dolegliwym poczuciem dyskomfortu w bliskich związkach, występującymi zaburzeniami poznawczymi, ekscentrycznością w zachowaniu.

– Osobowość borderline – charakteryzuje się niestabilnością w związkach interpersonalnych, niestałością obrazu siebie, znaczną impulsywnością.

– Osobowość histrioniczna – charakteryzuje się nadmierną emocjonalnością oraz zabieganiem o uwagę innych.

– Osobowość narcystyczna – charakteryzuje się pretensjonalnością i potrzebą bycia podziwianym przez innych, a przy tym brakiem empatii.

– Osobowość obsesyjno-kompulsywna – charakteryzuje się zaabsorbowaniem uporządkowaniem, perfekcjonizmem i potrzebą kontroli.

– Osobowość unikająca – charakteryzuje się zahamowaniami społecznymi, poczuciem nieadekwatności i nadwrażliwością na negatywną ocenę.

– Osobowość zależna – charakteryzuje się uległością i nadmiernym przywiązaniem w relacjach interpersonalnych, wynikającą z przesadnej potrzeby bycia zaopiekowanym.

– Zaburzenia osobowości bliżej nieokreślone – stwierdza się je gdy zachowania spełniają kryteria zaburzeń osobowości oraz obecne są cechy kilku zaburzeń lub stwierdza się objawy nieujęte w ogólnej klasyfikacji.

Terapia jest złożona i wykorzystuje się wiele różnych metod, m.in.: terapię dialektyczno-bekawioralną, poznawczo-behawioralną, schematów, skoncentrowaną polegającą na przeniesieniu, programy psychoedukacyjne i wiele innych. Wiele zależy od tego, z jakim rodzajem zaburzeń osobowości mamy do czynienia oraz jakie są przyczyny występowania zaburzeń osobowości. W Dolnośląskim Centrum Psychiatrii i Psychoterapii SUPER-ego prowadzimy diagnostykę, psychoterapie oraz zajęcia dla osób z zaburzeniami osobowości. Zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą.

Bibliografia:

1. Sławomir Murawiec, Paweł Brudkiewicz, Zaburzenia osobowości, mp.pl dla pacjentów, 09.08.2012, (dostęp: 04.06.2021);

2. ICD-10. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne Vesalius. Instytut Psychiatrii i Neurologii. Kraków, Warszawa 2000

3. Tomasz Gajda, Małgorzata Kostecka, Zaburzenia osobowości – jak je rozumieć i jak leczyć. Perspektywa psychodynamiczna, Psychoterapia 1 (144) 2008, s. 17–25